ХЭКУМ, АДЫГЭ КЪЭРАЛЫГЪУЭХЭМ Я ТХЬЭМАДЭХЭМРЭ Я УНЭФЭЩIХЭМРЭ ЯХУЭГЪЭЗАЩ

ХЭКУМ, АДЫГЭ КЪЭРАЛЫГЪУЭХЭМ Я ТХЬЭМАДЭХЭМРЭ Я УНЭФЭЩIХЭМРЭ ЯХУЭГЪЭЗАЩ

Псом мыхъуми Фи нахъыбэм Адыгэгу ФызэркIуэцIылъыр дощIэ. Адыгейм пэмыщI адрей къэралыгъуэхэр лъэпкъ тIурытым я къэралыгъуэу зэрзэгуэтым щхьэ хъеипIэ куэди зэрывмыгъуэтри къыдгуроIуэр. Ауэ ФщIэФын куэди щыIэу, зэрывмыщIэри дигу къоуэр.

Псом япэ хэкум икIи адыгэу икIи балкъарыу, икIи къаршеуэ икIау мэлуанихым щIигъу цIыху щыIэщ. Мы цIыхухэм я пщэдейр икIи езбыхэм икIи урысей къэралыгъуэм и къэкIуэным щхьэ зы гуэрэм епхын хуейкъэ? Мы цIыху бжыгъэр хэкум щыIэм нэхъри нахъыбэщ. Мыпхуэдэу екIуэкIмэ, зыри зэмхъуэкIмэ Iуэхур лъэныкъуитIкIэ зыгуэр едмыпхмэ къэхъуну Iуэху дысхуэмейхэр дауэ ФгъэувыIэну? Адыгэ закъуэр хэтхыу лъэпкъ Iуэху жытIэФкъым жыФIэмэ Фыкъуаншэщ. Адыгэм пэмыщI зи хьэкъ зыгъэкIуэдахэри къыхэвгъэщыурэ мы Iуэхур евгъэкIуэкIыФынщ. Фи нобэ къудейр дауэми еФхьэкIынщ, ауэ икIи хэкурысхэм икIи урысхэм я пщэдейм хэкыпIэ гугъу зиIэ Iуэхухэр къэхъуу щIидзэм хэт и гъащIэр тыншыу щесхьэкIынур хэкум къыжыФ-Iэ.

ЗэрыФлъэгъуащи зыри зэрывмыщIэм щхьэ вахьабист жыхуэФIэхэр хэкум нырагъэзэрыхьри хэтми (урысми адыгэми) Фищхьэр ягъэузащ. Псори зэхэзейхуе ФащIащ. Ди цIыхухэр текIуэдащ, экономикам зиужьакъым.

Пэжщ, хэхэсхэм сытри яжьэ къызэрихьыу жаIэр. ЖаIэхэм я нахъыбэри щIым теувэкъым ауэ Фэ а жаIэхэр пэжым къытеФшэн щхьэ, пэжыр ахэм ягурывгъэIуэн щхьэ сыт ФщIа? фщIа закъуэр полицияхэмкIэ цIыхухэм лъэныкъуитIкIи текъузэнращ. Мыбы сыт къихьар: зэщыгугъуншэныгъэрэ, хэгъэзыхьыныгъэрэщ.

Дуней политика екIуэкIыкIэм гу лъыФтэтэмэ адыгэри урысри зэхэзейхуэ мыхъуу зэрзэгурыIуэн хуейри къывгурыIуэнт. Куризиям, Америкамрэ дыгъэ къуэхьэпIэ лъэпкъхэмрэ хэкум щагугъэ Iуэхухэм гу лъыФтатэмэ икIи урысым икIи адыгэм къекIун хуэдэу зэрзэгурыIуэФынуми гу лъыФтэнт. Пщэдей, дыгъуасэ вахьабистхэр хэкум къызеррагъэзэрыхьам хуэдэу куризям щагъаса “дэ зауэ нэхъ гъуэгурэ гугъэрэ диIэжкъым” жызыIэ дияспора адыгэм къигъэлыдыну маФIэр дауэ ФгъэункIыФIыну. Урыс Iэщэр мыбы пэувынурэ икIи хэкурысхэр икIи хэхэсхэр икIи урысхэр мыбы текIуэдэнукъэ?

Аращи дияспорам ФитхьэкIумэр ФIэФкудэкIэ нобэр ФIыуэ блэвгъэкIми пщэдейм куэд къэхъунущ. Фэ Фищхьэ къудейм нэхъ пщэдейм Фемгупщысу щытмэ зыгуэрэхэр зэревгъэкIуэкIын хуейр гулъытэ Фхуэхъун хуейщ. Ипэ дияспора Iуэхухэм еплъыну зы къудамэ къызэIуФх урысей къэралыгъуэм ФыгурыIуи. Я хэкум щылажьэу щыпсоуну, абы япщIэнтIэпс нэсхъынухэм я Iуэхухэр Фгъэтынш. Хэхэсми яжэФ-Iэ занщIэу хэкур зыхуэныкъуэр: “дэ зауэрэ банэрэ тхуэныкъукъым, политика къыздэвмыхь, лъэщ дызэрхъунур лэжьэнращи лэжьэн цIыхум дыкъуэтщ” жыФ-Iэ. Дуней екIуэкIыкIэм адыгэр дэнэ хуишэми мыр гурIуэгъуэу цIыхухэм явгъэлъагъу. Дияспорамрэ урысеймрэ зэдэтIысыу пщэдейм зыдыхуэкIуэнухэм унаФэ зыщыдащIыну махуэр Фгъэхьэзыр.

Хэхэсым щыIэ гупщысэхэр икIи адыгэм икIи урысым язэрщхьэпэн, тIуми зэрзыдащтэФын гупщысэм зэртеФшэным Фелэжь. Ауэ ФщIэ Iуэхуу хъуари бжэ къуагъхэм щывмыщIэ. Лъэпкъми урысми сыт екIуэкIми явгъащIэ. Хэкури ди цIыхухэри икIи Фызыхэс урысхэри маФIэмрэ зауэмрэ хуэзмышэну гупщысэсэм псэ хэфлъхьэным ФхущIэкъу.

Маргъущ везир саврум

03.09.14

15:56

 

SAMİMİYETSİZLİK VE AYRICA KUDRETSİZLİK

SAMİMİYETSİZLİK VE AYRICA KUDRETSİZLİK

Geçen gün Kayseri derneğindeydim. Birilerini aramak ve bir çay içmek için uğramıştım. Vatandan gelen bir adam vardı. Gençler kızlı ve erkekli etrafına toplanmış can kulağı ile içtenlikle dinliyorlardı adamı. Adam anavatanla ve Türkiye’yi karşılaştırıyor sözlerinin arasında da anavatana dönün diyordu. Uzun uzun tarih anlatıyor ve yine konuşma aralarında vatana dönün diyordu. Kulak misafiri oldum ve onları uzun uzun izledim. Gençlerimizin o samimi tavırları beni hem umutlandırdı hem de kaygılandırdı. Umutlandım çünkü eğer hakkıyla bu insanlarımızın yüreğine vatanı koyabilirsek (ki gerek yok zaten vatanla dolular)ve vatanı o sisli, ulaşılmaz görüntüsünden çıkararak elle tutulabilir, gözle dokunulabilir hale sokabilir ve fiziki olarak tanıma şansı verebilirsek vatanın ne kadar çok kazanacağını düşündüm. Kaygılandım çünkü eskileri hatırladım. Ben eski günlerimde derneklere vardığımda yine yüreği vatanla dolu genç insanlar gelirdi derneklere ve derin ve aşılmaz protokol gösterilerinin gölgesinde hiçbir zaman vatana gerçek düşünsel anlamda dokunamadan o protokolün yeni figürleri olarak renklerini yitirirlerdi ve vatan yine masallarda kalırdı.

Evet umudum var ve o yüzden de yazıyorum zaten. Günümüze gelene kadar Çerkeslik maalesef biz ne kadar muhteşemmişiz, biz vatanda şunları yapmışızla geçti. En muhteşem Çerkeslerimiz de xabze denilen törensel gösterilere dönüşmüş olgularla sıkı bir gösteri yapan tiplerdi. Vatan ve vatanda fiziki olarak yaşamanın ne getirip ne götüreceğini bilmeyen, sürgünün fiziki ızdırabını yaşamamasına rağmen duydukları ve okuduklarıyla hep kederli görünen ancak fiziki dünyasında hiç de umursamayan tiplerimiz de vardı.

Evet umudum var. Artık bir şeyler alışılageldiği gibi gitmiyor. İnsanlar yıllarca masal dinlediklerini bilinçaltlarında fark etti. Küçük uyanışlar başladı halkımda. Dindarından, komünistine, ateistinden, deistine bu kıpırdanmalar var. İşte bu uyanışlar halkımızda toplumsal farkındalığa dönüştüğünde işte o zaman toplumsal tepkilerimiz ses ve sonuç getirecek.

Halkımız gerçekten vatanını bilmek ve tanımak istiyor. Vatanda kutsal ve törensel bir yaşam olduğu zannettirilmiş hep halkıma. Oradaki insanların en büyük fonksiyonunun dilimizin ve halkımızın fiziki olarak ileriye taşınması olduğundan kimse pek bahsetmemiş. O insanların kaygılarıdan, günlük işlerinden, sistem içindeki çıkmazlarından, aşklarından, kavgalarından ve insana dair yaşantılarından pek kimse bahsetmemiş.

Yitirdiğimiz dilimizi, kültürümüzü hemencecik orada yeniden edineceğimi ve Adıge bir yaşantının orada bizi beklediği anlatılmış. Kimse oranın gerçekte sadece halkım için en sağlam zemin olduğundan ve oradakilerin de yitirdiklerini bizimle tamamlayacaklarından pek kimse bahsetmemiş.

En önemlisi pek kimse çalışmaktan, ter akıtmaktan bahsetmemiş. Oranın eski bir sistemin küllerinden nasıl yavaş yavaş kendine özgü bir halde yeniden yeşermesi konusunda pek kafa yormamış. Oraya gidince göze alınması gerekenlerden, orada karşılaşacağı bürokrasiden vs. den kimse bahsetmemiş.

Beyler vatan nedir? Vatan bir halkın toplam iradesinin ve güzelliğinin günlük yaşamın her anında hayat bulduğu toprak parçasıdır. Biz özümüzde taşıdığımız ve yaşadığımız her yerde hayata güzel bir anlam katan yaşantı şeklimizi yeniden yeşertmek ve kendi ürettiğimizle sosyal olarak bir arada bulunmak için istiyoruz vatanımızı. Şu an diasporada iş hayatında kendi insanımızla nasıl bir dengeyle iş yapacağımız ve  sosyal yaşamın bazı alanlarında Adıge olarak nasıl davranacağımız konusunda bir tarz belirleyemediğimiz için birbirimizden kaçıyoruz. En büyük zararları hep Adıgelerden gördüğümüzü söyleyip birbirimizden uzaklaşıyoruz. Bu sosyal güvensizliğimizin bilinçaltı da maalesef ki vatanda çoğunluğun Adıge olduğu bir ortamdan bizi gizliden gizliye uzaklaştırıyor. Öyleyse ya inanarak vatanı isteyeceğiz ya da kendimizi ve başkalarını artık kandırmayacağız.

En büyük umudumuz gençlerde. Gençler yaşantılarını ve hayat kavgalarını vatanda şekillendirmeye başladıklarında ve oradaki işleyişin parçası olduklarında değişecek her şey. Biz gençlerimize her türlü olanağı sağlamalıyız. Küçük görünen ancak çok önemli konularda onlara sürekli yardımcı olmalıyız. Onlara vatanda ne iş yapabilecekleri, nasıl barınabilecekleri gibi somut konularda yardımcı olmalıyız. Orada diyasporadan daha önce giden insanlar bu insanların orada fiziki olarak yer edinmelerinde koordinasyon görevi görmelidirler. Eğer elden gelirse adaptasyon sürecinde geçimlerini sağlayacakları iş konusunda ve bürokratik konularda oraya adapte olan ve işleyişi bilen insanlar kurumsallaşarak gençlere yardımcı olmalıdır.

Başlıkta bir de kudretsizler demiştim. Bu insanlar yıllardır dilin, kültürün, sosyal yaşantının var olması için uğraşan ve bir kısmı da vatana dönük olarak ayakları yere basan düşüncelerle halkımızı aydınlatan insanlardan oluşuyor. Maalesef ki halkımız gerektiği gibi bu insanların arkasında değil. Bu insanlar kendi rızıklarından, alın terlerinden sürekli olarak vererek bu işleri yapıyorlar. İnsanlarımız ise türlü bahanelerle bu insanları sürekli yalnız bırakıyor. Diasporada edebiyatımız, kültürümüz, sosyal yaşantımız gelişemiyor ve vatana dönük de gerçekçi çözümler maalesef ki hayata geçemiyor. İş adamlarımız sponsor olmuyor, azınlıktaki bu insanlarımız değerleri tüm halka ulaştırıp halka mal edemiyor. Sadece anılarda kalan eski yaşantılara özlem ve onu yad etmekle de bir halk geleceğe yürüyemiyor.

Ey halkım, samimi olalım. Öncelikli olarak yüreklerimizdeki vatanı gençlerde yeşertelim. Onları vatanda yeşertmek için onlara destek olalım. Diasporada ise emeğini samimiyetle halkı için harcayan insanlara destek olalım. Elimizi halkımız için cebimize atmasını öğrenelim. Sponsor olmayı ve bunun verdiği bir şeyler yapmış olma duygusunu tadalım. Bunlar işinize gelmiyorsa boş verin her şeyi; bir de yok oluşun tadına bakalım.

Marğuş Vezir Savrum

02.09.14

21:08

DENGE

DENGE

Diasporada bu kadar çok nüfusa sahibiz. Davranış birlikteliğine sahip olmadığımız, ideolojilerimizi dünya gerçeklerinin önüne koyduğumuz için maalesef halkımızın yararına dişe dokunur bir mesafe de alamadık günümüze kadar. Uğradığımız haksızlıklardan dolayı  “Rus düşmanlığı”, “kutsal savaşla vatanı kurtarmak” gibi olgulara kurtarıcı olarak sarıldık. Ancak fiziksel gerçeklikler vatanı ne Rus düşmanlığıyla ne de kutsal savaşla kurtarabileceğimizi göstermektedir.

Rus düşmanlığı bize vatanımızdaki insanlarla ortak ve somut organizasyonlar oluşturamamak olarak dönmektedir. Sürekli Rus düşmanlığı söylemini kullananlar vatanda hem takibe uğramakta hem de vatandaki insanları Rus devleti karşısında sürekli asi görünümünde tutmaktadır. Kutsal savaşla vatanı kurtarma fikri de yine binlerce gencimizin hayattan fiili olarak yok edilmesiyle sonuçlanmaktadır ve ayrıca dinin ekstremist bir olgu olduğu algısını yaratmaktadır vatanda. Rus hükümeti de bu tür kalkışmalara en sert tepkiyi vermektedir.

Şu bir gerçektir ki diasporadaki milyonlarca insanımızın mevcudiyeti Rus devleti için bir kaygıdır. Bu milyonlarca insan günün birinde Rus devletinin zayıflığında büyük sorunlara yol açacak kontrolsüz bir topluluktur Ruslar için. Su uyur düşman uyumaz misali Adıge insanının dahil olduğu uzun dönemli ve Rusyayı zor durumda bırakacak planlamalar mevcuttur batı dünyasında. Adıge insanı kanlı planlamaların aktörü olmaya adaydır onların gözünde. Hazırda zaten Rus düşmanlığı ve kutsal savaşla vatan kurtarma fikri güçlüdür Adıgeler içinde. Bu fikirler ne kadar da eylemsel olmamışsa da bugüne kadar, bu fikirlerin batıya yarayacak şekilde eyleme dönüştürülmesinin altyapısı da hazırlanmaya ve kurgulanmaya başlamıştır. Bunun ilk adımı da Gürcü devletine Çerkes soykırımının tanıttırılmasıdır batılı güçlerce. Sırada Ukrayna’ya tanıttırılması var gibidir ancak bunun şimdilik erteletilmesi de mümkündür. Elbette ki Gürcüler de kültürel olarak pek çok açıdan Adıgelere benzer. Elbette ki Gürcülerle bir düşmanlığımız da olmamalı. Ancak Gürcü devletinin Rus devleti için bir Truva atı olup olamayacağının sosyal denemeleri Adıgeler arasında denenmeye başlamıştır. Adıge ve Gürcülerin ne kadar çok ortak yönleri olduğu ve ortak düşman fikri gizliden gizliye yaygınlaştırılmaktadır Adıgeler arasında. Bu fikrin yaygınlaşabilmesi de batı açısından hesapların tutacağı anlamındadır. Adıgeler biraz daha asimile edildikten sonra güya kaybettikleri kimliklerine ulaşma merkezi olacaktır Gürcistan. Sonra ise Rusya her zayıfladığında bu kimliğini yeniden keşfetmiş insanlar(!) ortak düşmanın içine sokulacaktır ve eski toprakların kurtarılması için savaş başlatılacaktır. Kimileri buna milliyetçiliklerinden dolayı, kimileriyse kutsal savaş fikrinden dolayı iyi niyetli olarak alet olacaklardır. Oluşan sonuçta yüzbinlerce insanın kaybı, vatanın harabeye dönmesi, Rus ekonomisinin çökmesi söz konusudur. Vatanda sözde bağımsızlık olsa bile batının piyonu olan bir yönetim sürekli bir şekilde iktidarda tutulacaktır. Vizyonu ve gücü olmayan bir düzende insanlarımız ikinci bir ortadoğuda yaşayacaklardır.

Peki ne yapacağız. Öncelikli olarak yukarıda anlatılanların farkındalığıyla davranacağız. Vatanımızı haksız yere kaybettik doğrudur ve vatanımızı yeniden istiyoruz ancak, hem insan sayımız olarak hem de ekonomik olarak Rus devletini bertaraf edip vatanımızdan çıkarmamız da fiziki olarak imkansızdır. Yeni bir silahlı mücadele tamamen yok oluşumuz olacaktır. Rus devleti açısından da bu şekilde geçmişte yaşattığı acıları inkar ederek devam ettirmek olanaksızdır. İleride potansiyel teröriste dönüşecek Adıgeler mutlaka Rus devletini sarsacaktır. Adıge toplumunun istediği durum uğradığı haksızlığın Rus devletince teyidi ve gerçekten kendi vatanında yaşamak isteyenlerin eski vatanlarına kabul edilmesi ve eski vatanlarına varışlarında makul ölçüde Rus devletinden siyasi olarak destek görmeleridir. Ruslar da ileriye dönük olarak Adıgelerin kendi ülkeleri için bir tehdit olmayacak bir çözüm istemektedirler.

Rus devleti açısından sıkıntı şudur: Diasporadaki Adıgeleri bir şekilde eski vatanlarına kabul ettiklerinde onların marijinal fikirlerinin silahlı mücadeleye dönüşmesi ihtimali vardır. Rusların bu ihtimali düşünmesi gayet doğaldır çünkü diasporada Rus düşmanlığı yapmamak ve onlarla bir şekilde uzlaşmaya çalışmak diasporadakilere ihanet olarak algılanmaktadır. Vatandakiler ise hem dünya şartlarını diasporaya anlatamamakta hem de Rus devletini aşamamaktadırlar. Ayrıca vatanda sürekli olarak sayıca az olduklarını ve karşılarıdaki güçle bir çatışma istemediklerini ifade etmektedirler. Diasporadakiler ise devletin asıl gücü olan Ruslarla uzlaşmaktan uzak bir görünüm sergiledikleri için sadece kendi varlıklarını asimile etmeye katkı sağlamaktadırlar.

Aklı başında olan düşünce ise Ruslarla Adıgelerin uzlaşması gerektiği düşüncesidir. Adıgelerin başına gelen hadiselerin sorumlusu Rusyanın dışında o zamanın emperyal güçleri ve Adıgelerin uzağı görecek bir devlet yapısıyla hareket edememeleridir. Emperyal güçler yine Kafkasya için planlar geliştirmiştir. Bu planın işlemesi halinde eğer Adıgeler ve Ruslar gerekli uyanışı gerçekleştiremezse yine bedelini en çok Adıgeler olmak üzere Ruslar ödeyecektir. Rusya durumun farkındadır. Adıge ve Abhazlarla olan siyasetini denge ve karşılıklı istekler noktasına taşımaya çalışmaktadır. Abhazlarla olan denge siyasetini Abhazyayı tanıyarak gerçekleştirmiştir. Ancak sıkıntı bu işin Adıgelerle nasıl yapılacağı noktasındadır. Adıgelerden bu günü ve yarın olacakları okuyan güçlü bir ses duyamamaktadır. Karşısına eski düşmanlıklarla oturararak anlaşması eski düşmanlıkları fiili olarak kendi fiili topraklarına çekecektir. Eski düşmanlıklarla kendisine bakan Adıgelerden gizli istihbarat örgütüyle bir grup devşirmesi de olanaksızdır çünkü batılı istihbarat örgütlerinin bu işi deşifre etmeleri Rusyayı zor durumda bırakacaktır ve Adıgeleri radikalleştirecektir. Anavatandaki yönetimleri de bu iş için kullanması olanaksızdır çünkü bu sefer de yine dışarıdan anavatana sokulacak ajanlar bu sefer oradaki halkı önce oradaki yönetime düşman edecek ve sonra da oradaki halkı dışarıdan gelenlere yataklık yapacak bir kıvama sokacaktır.

Ne istediğini bilen bir güce ve dönüşüme ihtiyacımız var. Anavatanımızı istiyoruz. Anavatanımızdakiler de bizi istiyor. Dünya gerçekleri anavatana çatışma ve savaş taşımamamız gerektiğini söylüyor. Çoğunluğumuz diasporadaki sürdürdüğümüz çatışmasız hayatı bırakıp anavatanda ölmeye gitme istemiyoruz. Hepimiz dilimizle kültürümüzle dünyada var olmak istiyoruz. Topluca kendi değerlerimizi paylaşmak istiyoruz. Anavatandakiler de oraya ideolojiler ve çatışmalar taşımamızı istemiyor. Diasporada akıttığımız alınterini oraya akıtmamızı istiyor. Önce ekonomik olarak kalkınmayı sonra ise vatan topraklarında mutlu ve müreffeh yaşamayı istiyor. Orada beraber ölmemiz için değil beraber yaşamamız için çağırıyorlar bizi. Öncelikli olarak istediklerimizin bunlar olduğunu açıkça ve yüksek sesle dile getirmeliyiz. Bu düşünce tabanı olan bir düşüncedir ve gerçeklerin söylediği düşünce budur. Bu düşüncenin toplumun büyük kesimince ifade edilmesi bizimle masaya oturacak tarafı da rahatlatacaktır. Rusların Adıgelerle denge kurması hem kendisini güvenceye alacak hem de Adıgelerin yok olma kabusunu yokedecektir. Bu aşamada ise vatana dönüş esasları konuşulabilecektir. Gerçekten orada yaşamak isteyen ve oraya fiili olarak katkıda bulunacak tüm insanlar zamanla belirli kriterlerle yavaş yavaş vatanlarına kavuşacaktır.

Marğuş Vezir Savrum

31.08.14

01:14

ХАБЗЭР ДУНЕЙ ЕКIУЭКIЫКIЭМ ЕГЪЭКIУН

ХАБЗЭР ДУНЕЙ ЕКIУЭКIЫКIЭМ ЕГЪЭКIУН

Хабзэра Iуэхур хьэмэрэ хабзэм и купщIэра? “Iэнэ къытырагъувам уемыплъ, ар къыпхутырезгъэгъувэм еплъ.” жоуэ зы гупщысэ къыщыушат сигум хэкум сщыIэу, сыхуэсхьынур сымыщIэу.

Иджы къызгуроIуэр ищхьэ тет псалъэр. Хэкум зэрыслъэгъуамкIэ хьэщIэм зы Iэнэ щысхузтырагъувэкIэ абы щIыщIэ иIэу къэгъзнэкъым. Iэнэм пэрытIысхьэми дэнэ, дауэ къырахами ФIэIуэхукъым. Псоми яФIэIуэхур хабзэу ялъыта щытыкIэм екIумэ аращ псори. Ауэ мы хабзэм унагъуэм и къарур хэгъащIыр. ЗиIэ щыIэщ, зимыIэ щыIэщ. Хабзэр цIыху псоукIэр дахэкIэ къгъачуэкIын щхьэ зэрщытым щхьэ мы екIуэкIыкэм IуплъэкIэ дахэ пылъыу плагъуми купщIэкIэ дахэ хэлъкъым. Апщыгъуэ хабзэм илъагъуэр и купщIэм езэгъкъым.

Иджыре дуней екIуэкIыкIэм цIыхур хигъэзыхьеуэ ищхьэ нэхъ зыми илэжыгъэр хуримкъуиж ищIащ. Хэхэсми зыпсалъэ тхэлъщ “шыгъурэ пIастэрэ зэдэшхын” жоуэ. Мы псалъэм и купщIэри “гуэпагъэкIэ зэдэугуэшэныр дахэщ”ращ. Хэхэсым нэхъыбэуэ Iэнэ хабзэри унагъуэм а махуэм сыт яшхынуми ар зэдэшхыным теухуащ. Бысымыр къуэлеймэ куэд къищтэнщ, къуэлейсызмэ иIэр къищтэнщ.

Хабзэм и купщIэр цIыху псоукIэр егъэФIэкIуэнщ. Абы щхьэи хабзэр цIыху псоукIэр зэкIуэкIыхукIэ ар дахэу зырегъэзэхуэж. Хабзэм и купщIэм гуэпэныгъэрэ, гулъытэныгъэрэ хэлъщ. Абы щхьэ хабзэр зыщIэми зыхуащIэми ягухэр зыхуэгъэзащ. Зым хэгъэщыу адрейм хигъэхъуэкъым и купщIэ тет зы хабзэм. ТIуми хегъахъуэр. ГЪащIэри лэжьыгъэри дахэ ещI мыбы щхьэ.

Хабзэр и купщIэм зэррикIам щхьэ екIуэкI лъэхъаным Адыгэ хабзэр емыкIу тФIощI. Ауэ емыкIур хабзэм къищта иФэращ. Абы гулъытэрэ, гуэпэныгъэрэкIэ Фэ къегъэщтэжыу лъэхъаным и екIуэкIыкIэм ар едгъэкIумэ ди хабзэм нэхъ нэхъ дахэ щыIэкъым.

Маргъущ везир саврум

30.08.14 02:03

RUS VE ADIGELERİN DENGE İHTİYACI

RUS VE ADIGELERİN DENGE İHTİYACI

Adıgelerin çoğu tarihi anavatanlarından kopmuş haldedir ve bu durum kimliklerinin yok oluşunun en büyük sebebidir. Adıgelerin tarihi vatanlarıyla ilgili hakları mevcuttur ancak hakkın mevcut olması bu hakların kullanılabilmesi anlamına gelmez.

Günümüzde Ukrayna, Gürcistan gibi ülkeler ABD ile Rusya’nın mücadele alanıdır. Uzun dönemde ise Kuzey Kafkasya ABD ile Rusya’nın mücadele alanı olacaktır. ABD ve Batı, demokrasi adı altında her zaman Rusya’nın etki alanındaki ülkelerin düzenlerine müdahale etmişler ve Rusya’yı köşeye sıkıştırmaya çabalamışlardır. Bunda kısmen başarılı olmuşlardır. Ancak Rusya bütün bu çabaların farkındadır ve geleneksel stratejilerini gözden geçirmiş ve günün ve geleceğin gereklerine göre vizyonel yeni bir strateji belirlemiştir. Rusya en büyük tehlike olarak kendi nüfuz alanı içindeki halkların kendinden kopacak olması paranoyasını bir kenara bırakarak asıl büyük tehlike olan ABD ve Batı’nın Rusya’yı istikrarsızlaştırarak Rusya’yı bir şekilde yarı sömürge haline getirme isteğini engelleme stratejisini ön plana almışlardır. Sadece Rus milliyetçiliğini ön planda tutmak Rusya’yı uzun dönemde bir arada tutmayacaktır. Ruslar da bunun farkındadır. Rusya’nın ihtiyacı Rusların önder olduğu Ruslardan farklı halkların da gönül bağıyla Rusya’ya bağlı olduğu bir devlete evrilme ihtiyacıdır. Kendi kendini yönetme, Ruslardan intikam alma gibi isteklerle oluşacak toplumsal hareketler Rusya ve o toplumlara uzun dönemde sadece kan ve istikrarsızlık getirecektir. Zayıflayan Rusya enerjisini ekonomik gelişmeye değil iç sorunlara harcayacaktır ve bu durum zayıf bir liderle birleşirse Rus kaynaklarının Batı tarafından sömürülmesi önlenemez hale gelecektir. Rusya ile fiili olarak mücadele eden toplum da bedeli kan ve ekonomik perişanlıkla ödeyecektir.

Rusya’nın Abhazya’yı tanımasını okursak eğer şu anlama gelir: Gürcistan bölgenin Truva atıdır çünkü ABD’nin müttefikidir. Gürcistan’ın müttefik olması ABD çıkarlarına çok uzun bir dönem hizmet edecek bir durumdur çünkü Gürcistan’ı kullanarak uzun dönemde Rusya’yı istikrarsızlaştırmak pekiala mümkündür. Kuzey Kafkasyada en büyük haksızlığa uğrayan ve vatanlarını kaybeden Adıgeleri uzun dönemde milliyetçilik ve radikalliğe evirip Gürcistan üzerinden Kuzey Kafkasyaya sokmak ve Kuzey Kafkasyada bağımsızlık ve intikam akımını başlatmak gayet mümkündür. Gürcistan bunun ilk duygusal altyapısı olarak Çerkes soykırımını tanımıştır. Bu uzun soluklu bir toplum mühendisliği çalışmasıdır. Adıge kimliği diasporada asimile olduğunda ve yeniden kimlik arayışına girdiklerinde Gürcistan ABD ve Batı için daha da değerli olacaktır. Arayış içindeki Adıgeler zamanla arayışlarına ulaşmak için kan dökmek gerektiği fikrine önce alıştırılacak sonra da inandırılacaklardır. Milliyetçi Adıgeler ikna edilirken Gürcü ve Adıge halklarının ne kadar çok ortak yanları olduğu vurgulanacak, dincileştirilen Adıgeler için ise Hristiyan Gürcüler sevgi bakımından Müslümanlara en yakın topluluk olarak takdim edileceklerdir.Ne Gürcüler ne de Adıgeler ne de Ruslar bu durumdan kazançlı çıkmayacaktır. Bu durum sadece istikrarsızlıktan nemalanan bölge dışı ülkelerin işine gelecektir. Bölge ikinci bir Ortadoğu olacaktır.

Rus Devleti güçlenmek ve uzun dönemli istikrarsızlığı engellemek için Adıgelerle denge kurmak zorundadır. Adıgelerin ise kimliklerini yitirmemek ve yeniden güçlü ve mutlu bir halk olmak için dengeye ihtiyaçları vardır. Adıgeler ve Rusların gelecekleri bu noktada kesişmektedir. Ruslar Adıgeleri önce gönül bağıyla Rusya’ya inandırmalıdır. Eğer bunlar gerçekleşmezse Adıgeleri fiziksel bir yok oluş, Rusları da kanlı bir istikrarsızlık beklemektedir.

Putin güçlü bir liderdir. Gücünü ise global düşmanlarının hamlelerini önceden fark edip gereğini yapması ve vizyonel bir siyaset geliştirip uygulamasındadır. Rusya Adıge halkının acılarını anladığını ifade etmeli ve orta dönemde Adıge halkının tarihi acılarını çözeceğini ilan etmelidir. Atacağı iyi niyetli adımlarla da bunu pekiştirmelidir. Ne Adıgelerin ne de Rusların düşmanlıklardan kazanacağı bir şey vardır. Rusya güneyini güvenceye almak ve Adıgelerin orta ve uzun dönemde en büyük fiili düşmanlarına evrilmelerini önlemek için bunu yapmalıdır. Adıgeler ise yok olmaktan ve dünya halkları arasında hakettikleri onurlu yeri yeniden edinmek ve global güçlerin satranç taşı olmamak için bunu desteklemek zorundadır.

21.04.2014

Маргъущ Vezir Savrum

ADIGE PROTOKOLÜNÜN KURBANI OLAN VATANSEVER YÜREKLER

ADIGE PROTOKOLÜNÜN KURBANI OLAN VATANSEVER YÜREKLER

Sosyal olarak, gıpta edilecek bize özgü çok güzel protokollerimiz vardır. Zamana ve özümüze uyarladığımızda ayrı bir güzellik olarak taşırız bu protokolleri Ancak bir kısım protokollerimiz bazen bizleri zaafa uğratmakta ve bize çok şey kaybettirmektedir.

Yüreği vatanla dolu gençlerimiz ve insanlarımız var. Bu insanlarımızdan bir kısmı bir şekilde vatana gitmektedirler. Bu insanlarımız vatan ve millet kaygısıyla gitmektedirler çoğunda vatana. Vatanda ise zamanları ağırlama protokolü ve karşılıklı olarak birbirlerine asalet gösterisi protokolüyle geçmektedir. Bunun sonucunda ise vatanı gerçek anlamda gözleyememekte ve her iki tarafın fiziksel sorunlarını algılayamamaktadırlar. Sonuçta ise gerçekçi çözüm önerileri üretememektedirler. Bunun da nihai sonucunda çözüm yollarını ortaya koymak yerine bu insanların pek çoğu bu iş şöyle-böyle olmalıdır şeklinde doyurucu ve pratik olmayan soyut önerilere hapsolmaktadırlar ve ayrıca baştan beri gidişatını beğenmedikleri statükoya hapsolmaktadırlar.

Aynı şekilde vatandan birisi geldiği zaman konuşmaların nitelikli bir içeriği pek yoktur. Vatan hasretiyle yanan insanlarımıza diasporanın ne kadar yaşanmaz olduğundan bahsedilmekte, tarihte şu kahramanlıklar olmuştular anlatılmakta, bizdeki xabzeler şöyledirden bahsedilmekte, dönmeniz gerekiyor denmektedir. Ağır saygı protokolü aşılamamakta ortaya yine çözümsüzlük statükosuna hizmet eden bir durum çıkmaktadır.

Gerçekten vatanında yaşamak isteyen ya da vatanında iş yapmak isteyen veya da orada ileriye dönük zamanlarda kısmi olarak yaşamak isteyen insanlar oraya gittiklerinde orayı tanımayı engelleyen tüm protokollerden uzak bir şekilde orayı tanımalı görmelidir. Ticaret hayatını araştırmalı, çalışanlarla konuşmalı, devlet sistemini araştırmalı, sağlık-eğitim sitemini araştırmalı, otobüse-dolmuşa binmeli, diasporayla herşeyi karşılaştırmalı, politik-siyasi gidişatı gözlemlemeli, havasına-suyuna bakmalı ve orayı duyumsamalıdır. Orada diasporadan taşıdıklarıyla nasıl bir denge oluşturabileceğini günlük yaşantı içinde sorgulamalıdır. Oraya katabileceği değerleri ve oradan kendisine katacağı değerleri sorgulamalıdır. Oradaki insan yapısıyla kendi düşüncelerinin sentezini yapmalı ve toplumu ileriye götürecek ortak davranış için gerekli sentezler yapmalıdır.

Evet, insanın hoşuna gidiyor: değer görmek ve ağırlanmak.  Ancak vatanda yaşanırken her gün törensel bir yaşam olmayacak. İşe gidilecek, terlenecek, oranın şartlarına göre yaşanacak. Ayrıca kendimizden oraya pek çok pratik ve işe yarar değer de katacağız. Orada her gün xabze ve tarih konuşmayacağız. Çocuklarımızı okula yollayacağız, onları okuldan alacağız, pikniğe gideceğiz, kavga edeceğiz, marketten alışveriş yapacağız…

Çoğumuz anavatana gidip gelince orada doğru düzgün bir gözlemimiz olmadığı için bize vatanı sorduklarında sadece oradaki protokolleri ve ağırlama xabzesini hatırlıyoruz. Sonra ise gerçek bir çözüm için bakış açısı oluşturamadığımız için vatanda kendi yaşadıklarımızı diasporadaki mitlere uyarlıyoruz. Orada xabze böyle güzel, şöyle güzel, topraklar ve doğa harika, mutlaka dönmek lazım diyoruz ve iş orada kalıyor. Sonrasında ise oraya gitmek fikrinin hayata geçip geçemeyeceğini hiç ölçüp tartamadığımız için oraya gerçekten dönmeye hiçbir zaman cesaretimiz olmuyor. Eski yaşantılarımıza dönüyoruz. Zamanla zaten unutuluyor vatana gitmişliğimiz. Sonra ise bir şekilde vatanla ilgili meseleleri geçiştiriyoruz. Böylece ne diasporaya ne de vatana hiçbir olumlu katkımız olmadan hayatımıza devam ediyoruz. Bazen de önceden ateşli ateşli “vatan” dediğimiz için birileri çıkıp diyor “Vatan yaşanılabilecek bir yer olsaydı dönmeyecek tek kişi X ŞAHSIydı.” diye. Bu şekilde de vatan için şevk kıran olumsuz bir ögeye de dönüşüyoruz.

Ey vatansever yürekler! Anavatanınızı mutlaka bir şekilde gezin, gözlemleyin, soluyun, hissedin. Dioasporada yıllarca serap ve ulaşılmaz gelen vatana dokunun hissedin. Vatandaysa niçin orada olduğunuzu unutturacak tüm seraplardan uyanın. Dünya gerçekleriyle – siyasi, politik, ekonomik- nerede olduğumuza karar verin. Ondan sonra ise elinizdeki malzeme belli -yani halkımız-; karar verin ve çözüm üretin halkımız için. Artık gerçekten bıktık. Yaşlı gözlerle artık vatan edebiyatı bize bir şey getirmiyor. Vatanımızı ve insanımızı sevmek sadece kuru bir sözden ibaret kalmasın. Sevginin eylemine geçelim. Vatanımıza ellerimiz ve bilincimiz de dokunsun. Vatanımız evet evlatlarını kaybetti ve üzgün. Ancak vatan kendisine dokunmamızı istiyor. Alın terimizin oraya akmasını istiyor. Yoksa yüreğine taş basacak ve bizi de unutacak bir gün.

Marğuş Vezir Savrum

28.08.14

22:27

ХЭКУМРЭ ХЭХЭСЫМРЭ ЗЫДАIЫГЪ ЗЫ ПОЛИТИКАМ ДИ ЛЪЭПКЪЫР ЛЪЭЩ ИЩIИЖЫНУЩ

ХЭКУМРЭ ХЭХЭСЫМРЭ ЗЫДАIЫГЪ ЗЫ ПОЛИТИКАМ ДИ ЛЪЭПКЪЫР ЛЪЭЩ ИЩIИЖЫНУЩ
Хэкумрэ хэхэсымрэ нобэм къэсауэ зэдаIыгъу щыт зы политика яIэкъым. Хэхэсым щыIэхэр нахъыбэу дунем къызэртехъуэнур гугъуу щыт, дунейми лъэхъанми емзэгъ политика иужь итхэщ. Я нахъыбэм хэкум зэрыгъэзэжыу, абы щыIэ цIыхухэм дэгъусыу я бжыгъэр хагъэхъуа нэужь зауэкIэ абы щаФIэмыФI хамэхэр ирахуу щхьэхуит хъуижыу тхъэуэ псоуэ я гъащIэр ирахьэкIыФыну яФIощIыр. Хэтым хэкурыс псори муслимэныгъэкIэ къызэщIигъэтаджэу, хэхэсхэри иришэлIэжыу игъэзэуэн игугъэщ. Хэтми урысхэм ебийыныр лъэпкъым и къэуш хъун мурадкIэ адрей адрей къаФкасэгъу лъэпкъхэри мыбы къытехьэу зэуэшхуэ ирагъэкIуэкIыу хэкур къэхьижын я гугъэщ. Мы политикахэм хэкуми хэхэсми ФIыгъэ иригъэкIкъым, икIи Урысейм исхэми ФIыгъэ иригъэкIкъым. Хъуар аращи хэкум щыIэ ди цIыху мащIэр Урысэйм къыхегъэзыхьыр. Урысейри мы Iуэхум къыбгъэдэкIыу мэшынэр. Абы щхьэ фСБм къатырекъузэр. Адыгэр хэхэсым къикI политикам техъэу я къэралыгъуэр зэхагъэзэрыхьын яФIощIыр. Путини адрехэми мыбы щхьэ адыгэ Iуэхур зэрыщыту къэгъанэр.
Хэхэсым мелуан 6 хуэдиз адыгэ щыIэщ пэжщ. Ауэ мы екIуэкIыкIэмкIэ цIыху 600ым загъэзэжынукъым. Адыгэ лъэпкъри зэхэзехуэм хэкIынукъым. Ауэ мы екIукIыкIэр зэтхъуэкIынущ.
Ипэ дуней екIуэкIыкIэм адыгэ лъэпкъым гу лъегъэтэн хуейщ. Дунейр глобальный хъуащ. Ипэре лъэхъаным дищхьэ къырикIуам и губжьыр зауэкIэ, банэкIэ зыми къэтетхижыФынукъым. Урысейр хэти сыт жыррэIэ Глобальныйуэ дунейм нахъ лъэщ къэралыгъуэщ. Амэрикамрэ Урысеймрэи зэпыщIэтщи зым адрейм и къэрур зэрхигъэщIыным йоплъыр. Адыгэ хэкури Америка лъэныкъуэмкIэ уеплъмэ Урысейр зэрзыхэбгъэзэрыхыу и къарур щыхэбгъэщIыФыну зы щIыпIэщ.
Хэхэсым “Урысеймрэ адыгэхэмрэ яку сыт къыдэхъухьами зыгуэрурэ дауэ зы щIыналъэм зэрзэдэпсоуным игъуэгу къыздатхъыхьын хуейщ. Адыгэм къыращIар зауэкIэ мыхъуу дунейм и нобэм иIэт екIуэкIыкIэкIэ лъэныкъуэ егъазыу, адыгэм ипщэдейр къэлэжьын хуейщ.” жыпIэмэ лIы быукIа хуэдэу цIыхухэр долъейр. Дэлъей цIыхухэри иджыри къэс “муслимэныгъэ, урысыр сыт щыгъуи ди жэгъуэгъущ” хуэдэ псэлъэ гъэцIыуакIэ лъэпкъыр зыщIыпIи нэзмыгъэса, я политикам адыгэхэр къезмыгъэла цIыхухэращ нахъыбэу. Мы гупитIри зым зым тратхъурэ я гъащIэр ягъэкIыхьын нэхъ лъэпкъыр зыгъэкIуатэ зы Iуэхугъуэ хэтхэкъым. Мы гупитIым я гупщысэ темыхуэ зы гупщысэкIэ утыку укъихьэми “Уэ Урысхэм уарищIэгъэкъуэщ. Уэ ахэм нахъри унахъыкIэжщ.” жари къыптыратхъуэ. Ауэ “Лъэханым екIу политика дыхуэныкъуэщ.” жызыIэ гупщысэри лъэщ хъууэ щIидзащ хэхэсым. Хэкуми хэт сепсэлъами “Лъэханым екIу политика дыхуэныкъуэщ.” жызмыIа къэхэкIакъым. КЪэщыхэмкIакIэ хэкур пщэдейм зыхьыну зэгурыIуэм и пэшэр ахэр зэрхъун хуейри нахуэщ. Ауэ хэкурысхэр хэхэсым щыIэ цIыхухэм зэр хуэныкъуэм щхьэ дунейм и нобэм екIу политикар хэхэсым псом мыхъуми языныкъуэм къыдаIэтын хуейщ. НахъкIэ Урысейр къэпэтIысу лъэпкъитIым и зэгурымIуэныгъэр хуэухынукъым. Сыт щхьэ жыпIэми, хэхэсыр Америкам IэщIидза хъунурэ пщэдейм аткIэ мыткIэ Урыцейр зэхирригъэзэрыхъынущ. Абы щхьэ хэкурысхэри IэбэФкъым.
Хэхэсыр и хэку хуейижщ, хэкурысыр хэхэсым хуэныкъуэщ икIи зыкъиIэтын икIи экономикакIэ лъэщ хъуФыу тыншу псоун щхьэ, урысыр адыгэм гурыIуэу и къэралыгъуэр нахъ лъэщ ищIын хуэныкъуэщ.
Иджы Фегупщыс лIо Урысейм Абхъазыр къэралыгъуэ щхьэхуиту щIилъытар? Америкам Борис Елтсин хуэдэхэмкIэ Урысейр игъэувыIэри и щIы гъунэм нэс лъэбакъуэ икIащ. Грузияр и лъэныкъуэм зырилъэФалIэри, Урысейри экономикакIэ зытырикъутэри дунэйм нэхъ лъэщ дыдэу тэуват. Ауэ Путиным мыбы гу лъитэри Урысейр ипэ экономикакIэ лъэщ ищIижащ. Абхъазыр ипэкIэм щхьэхуитыу щIимлъытари Урысхэм Адыгэ-Абхъаз дийаспорар Америкам зэрIэщIидзам гу зэрримлытэФам къыхэкIт. Ауэ Урысейм мыбы гу щылъитэм Абхъазыр щхьэхуитыу илъытащ. Иджы Урысейм ипщедейр зэхэзгъэзэрыхьыФыну Адыгэ дийаспорар къэнэжащ. Грузиям и парламентым Урысхэм Адыгэм геноцид иращIылIащ жери къэралыгъуэ хабзэ къыщIигъэкIащ. Абхъаз зауэм къыпыщIэта Адыгэхэр ФIыуэ зэрилъагъум щхьэкъым мы хабзэр къыщIыдигъэкIар. Амэрикар апхуэдэу зэрхуеям щхьэщ. Амэрикари щIыхуеяр аращи пщэдей, дийаспора Адыгэхэм ящхьэр итхьэщIынурэ Урысейр зэхигъэзэрыхьын щхьэ Гуризям щигъэсэнурэ Адыгэ хэкуми, Урысейми ириутIыпщхьэнущ. Илъэс 30 сыт нэужь хэхэсым зыдыхэс лъэпкъхэм яхэшыпсыхьа Адыгэм “фэ Фы Адыгэщ. Фэ Урысхэм лей къывахащ. Грузиям Феплъ. Фи хабзэри зэтохуэр. Урысым Фтырахар къэтеФхиж. Ды Фрителъхьэщ. ДывдэIэпыкъунущ.” щажэпIам деж Урысейр зэрзэхэбгъэзэрыхъын хуэдиз икIи экономикакIэ зэрыбгъэлъэпэрэпэФын хуэдиз Адыгэ бгъуэтынущ. Мы Адыгэхэм ипэ зэхагъэзэрыхьынур езбы яхэкужьщ, тIанэи урысейм псорищ. Мыбы ФIы къызпысхын къудейр Америкаращ. Адыгэми Урысми ФIы къэлъысынукъым.
Урысейм мы жысIахэм гу лъитащ. Ауэ мы къэхъунум гу лъыстауэ къыпэтысыу зыгурыIуэн Адыгэи игъуэтакъым иджыр къэс. Абы щхьэ ипэ лъэпкъым мыбы гу лъегъэтэн хуейщ. Мы гупщысэм лъэпкъым дей лъэ щигъуэтынущи абы нэужь Урысеймрэ Адыгэмрэ зэдэтIысынурэ я унаФэр къэщтэнущ. Урысхэри Адыгэри пщэдей дахэ хуейщ. И хэку щылэжьэжыу икIи экономикакIэ лъэщ Адыгэм Урысейм зэран зэрхъуэмхъунур урысейми ещIэр. Адыгэми зауэкIэ банэкIэ игъэкIуэдын зы цIыху иIэкъым. ИбзэкIэ и хабзэкIэ и хэку тепсоухьын хуейщ.
“Мыпхудизрэ дгъэбия Урысейр къыдгурыIуэну?” жызыIэхэм яжызоIэ “Иужьрей хэку зэуэшхуэм Урысым дырищIыгъуу Нэмыцэм дезэуакъэ!” жоуэ.
Урысемрэ Адыгэмрэ язэхуаку къудэхъухьар тщыгъупщэнукъым пэжщ. А зэманми Урысхэмрэ Адыгэмрэ я зауэр хэт и Iуэху нахъыбэу къекIуами ари дощIэр. Англиямрэ Османская империямрэ ирагъэкIуэкIари дощIэжыр. Мыбы пщэдейм дызхьыну гупщысэ къыхэкIыр аращи къэхъуар едгъэзэжыФынукъым. ЕкIуэкIам Адыгэр текIуэдащи тезгъэкIуэдар Урысхэм я закъуэкъым. Адре лъэпкъхэм пэмыщ Адыгэм дунейм и екIуэкIыкIэм гу зэррамлъытэФари Iуэхум хэтт. ЕкIуэкIа емынэр емынем игъэкъэбзэнукъым. Емынэр зыгъэхъуижынур хъущхъуэращи ари дунейм зауэмрэ банэмрэ щыгъэкIуэдынращ.
Пэмыщууи нобэм деплъмэ Урысей гупщысэкIэ уеплъмэ КЪырымым ирахуахэм яхуэФащэр щIэжыным екIуэлIэным нахъри нахъ куэд къыхилъхьэнущ Урысейм ипщэдейм Адыгэхэм гурыIуэным.
Хэкур цIыху хуэныкъуэщ пэжщ. Ауэ хэкур Iэщэм хуэзышэн идеологиям зикI хуэныкъуэкъым. Абы щхьэ хэкум кIуэжынухэр абы щылэжьэн, щыпщIэнтIэн цIыхухэра хъун хуейщ. Урысыр зышышынэ зыри идеологиякIэ цIыху кIуэжам Урысейр зэрзэхигъэзэрыхьын гупщысэращ. Абы щхьэ и Iуэху иужь имытыу идеология закъуэ иужь итхэми хэкубжэр хуэгъэбыдэн хуейщ. Урысейм мы шынэр зыщхьэщихын щхьэ хэкум кIуэжхэм дэтIысу тхауэ абы щалэжьынумкIэ зэгурыIуэн хуейщ. ТIанэ зэрзэгурыIуам тетхэми илъэсит сыт хуэдизым Урысейм и паспортыр яритын хуейщ. Псом япэ хэхэсхэм ящIэФыну, ялэжьыФыну Iуэхухэр ахэм я пащхьэ къырилъхьэн, хигъэдэн хуейщ. Мыпхуэдэу хъумэ икIи ягу мыныкъуэу, икIи псоми ящхьэпэу Iуэхуугъуэхэр къекIуэкIыу щIидзэнущ.
Иужь дыдэуи Урысхэм дащыгурыIуэм деж сыт къэтпсэлъми, сыткIэ дызгурыIуэми бжэ гъэбыдахэм я къуагъым щIыдмыщIэу дагурыIуэн хуейщ. Мы Iуэхур фСБ Iуэхукъым. Мыр лъэпкъитIым я Iуэхущ. Урысейм итхьэмадэмрэ дэ дицIыхухэррэщ мы Iуэхур еспхынур.
Маргъущ вазир саврум
27.08.14
02:17

ADIGE İŞ ADAMLARINA VE İMKÂNI OLAN ADIGELERE

ADIGE İŞ ADAMLARINA VE İMKÂNI OLAN ADIGELERE
ЛЪЭПКЪЫМ УРИБЫНУ ЩЫТМЭ АБЫ ЩХЬЭ ЗЫГУЭРЭ ПЩIЭНЩ. УМЫЩIЭМЭ IЭ ЛЪЭПКЪЫМ УРИБЫНИЖКЪЫМ.
Şu an bulunduğu konumu dişiyle, tırnağıyla edinmiş, sonuna kadar ekonomik olarak bulunduğu konumu hak etmiş çok değerli iş adamlarımız ve ayrıca ekonomik olarak imkânları iyi olan insanlarımız var. Üniversiteyi okuduğum şehirde o şehrin ekonomik olarak elit tabakasına mensup bir iş adamımız vardı. İçinden geldiği köyünü ve halkını hiçbir zaman unutmamıştı. Şehirde olan ve evlenen kendi köyünden olan tüm Adıge gençlerine otelini ücretsiz olarak açıyor ve düğünlerini yaptırıyordu. Bu insan ayrıca kayınpederimin çocukluk arkadaşıydı ve bir köylü olan kayınpederimi el üstünde tutuyordu ve sahip olduğu imkanlarıyla övünmek yerine görüştükleri zamanlarda eski günlerini beraber hatırlıyorlardı. Ayrıca bu insana dernek olarak başvurduğumuzda aklı başında olan hiçbir destek talebimizi reddetmiyordu. Bu insanı hiçbir zaman şahsen tanımamama rağmen her zaman sempatiyle anıyorum.
Her şeyi dişiyle, alın teriyle kazanmış işadamlarımızın en büyük sıkıntısı sahip oldukları imkanları insanlarımız için kullanmak istediklerinde çok büyük hayal kırıklığı yaşamış olmalarıdır. Örneğin, çok iyi niyetli olarak iş sağladıkları bir Adıge hemşehrileri birkaç gün sonra ya işini beğenmez, ya işine gelmez, ya da kendisini o işin patronu zannetmeye başlar. Ya da bu iş adamımız iyi niyetle bir Adıge hemşehrisiyle iş yapmaya kalkar muhtemelen de büyük bir kazık yer ve hayal kırıklığıyla yerine oturur. Ya da içinden gele gele birilerine yardım eder ve sonrasında bakıverir ki nerede aylak ve başıboş varsa hep kapısına birikivermiştir. Sonra bu iş adamımız kendi hemşehrilerinden uzaklaşarak işini gücünü yürütmeye başlar. İşgücünün tamamını başkalarından seçer. İş anlaşmalarını hep başkalarıyla yapmaya başlar. Ama bu iş adamının yüreğinin bir yerlerinde hep halkı için de birşeyler yapmak vardır ama tecrübeleri adım atmasına engel olur ve sadece Adıge olduğunu söylemekten öte geçmeyen bir eylemsizlikle hayatına devam eder. Bu iş adamı görünüşe göre yapması gerekenleri yapmıştır. Bundan sonra da halkıyla ilgili işlerden elini eteğini çekmiştir.
Başka bir örneğimiz de yüreği halkının sevgisiyle dolu olarak tüm emeğini vatanına götüren ve yukarıdaki örneğe benzer yaklaşımlar dolayısıyla tüm alınterini yitiren insanlarımızdır. Bu insanlar da yeni yaşantılarını genelde Moskova’da veya Rus bölgelerinde kurmaktadırlar. İyi de kazanmaya başlamaktadırlar. Yine bu insanların yüreğinde halkı için hayal kırıklığı vardır ve halkından uzaklaşma durumu vardır.
Her şeyin bir xabzesi vardır. Ticaretin de xabzesi vardır. Adıgelerin günlük sosyal xabzesi ticareti işin içinden çıkılmaz hale getirmektedir. Giriş bölümünde övgüyle söz ettiğim o işadamı bu durumun farkındaydı. Bu insan yürüttüğü iş kollarında standartlar koymuştu. Hemşehrilerini işe alırken bu standartlara uymaları gerektiğini açıkça ifade eder ve standartlara uymayan hemşehrilerini de işten uzaklaştırır ve tereddüt de etmezdi. Bu insan hem halkı için birşeyler yapmanın hazzını yaşar hem de işlerini ticaretin gerektirdiği xabzeye göre yürütürdü. Ticaret ve sosyal xabze kendi alanlarında sürüp giderdi.
Ticaret xabzesi senetler, anlaşmalar, iş standartları, mahkemeler vs gibi özgün ögelere sahiptir. Ticaret teknik bir konudur ve sosyal xabzeye uygun işleyemez. Olumsuzluk yaşayan işadamı örneklerinde gerçekleşen durum teknik davranmamanın sonucudur. Olumsuzluk yaşayan her iki örnekteki insanlarımız da Adıge olmayı ve Adıgeler için birşeyler yapma duygusunu hep taşımaktadırlar.
İşadamlarımızın ticaretin teknik xabzesine uygun olarak halkımız için geleceğe dönük yatırımlar ve desteklerine şiddetle ihtiyacımız vardır. Bunu sağlamanın yolu da hayal kırıklıklarının sebeplerini anlamak ve bu hayal kırıklıklarına sebep olan etkenleri ortadan kaldırıp teknik olarak yoluna devam etmektir.
İmkânı olan insanlarımıza ve işadamlarımıza sesleniyorum. Halkımızı çağın gereklerine uygun ve kendisine yakışır işleyişe yeniden kavuşturacak tüm faaliyetlere destek olunuz. İlk önce entelektüel insanlarımıza yardım ediniz. Onların çağın anlayışına uygun ve özünü de koruyacak şekilde halkımızı yönlendiren, halkımıza ışık tutan faaliyetlerini ekonomik olarak destekleyin. Hepiniz bu halkın çocuklarısınız. Halkınıza küsemezsiniz, kendi ruhunuzu bir kenarda tutarak yolunuza devam etmenin ağırlığına daha fazla dayanamazsınız.
Kendi ruhunuzun sesine kulak verin. Yaşadığınız tecrübeleri masaya yatırın. Unutmayın ki halkı için birşeyler yapmaya çalışan insanların da bir standartı vardır. Yüreğiniz bu standartı anlayacak olgunlukta. Bu standarta uyan ve sizi hayal kırıklığına uğratmayacak entellektüellerimizi destekleyin. Ne zaman ki halkımızdan umudumuzu kesersek ve uzaklaşırsak işte o zaman artık halkımızın çocuğu olamayız. Yüreğinizin bir köşesinde hep umut var, biliyorum. Hepinizin veya büyük çoğunluğunuzun sorunu iyi niyetinizin hayal kırıklığının acısı. Ancak her deneyim uygun yolu bulmanın anahtarıdır. Halkımızın geleceğinin kapısının anahtarı sizde. Kapıyı beraber açalım ve geleceğe yürüyelim.
Marğuş Vezir Savrum
26.08.14
14:37

ХЭКУМ ЩЫЗЭГЪЭКIУЭКIЫН ХУЕЙ ХАБЗЭХЭР 2

ХЭКУМ ЩЫЗЭГЪЭКIУЭКIЫН ХУЕЙ ХАБЗЭХЭР 2
ЦIыху гъэлъэпIэнымрэ цIыхум пщIэ хуэщIынрэ гупщысэм къыхэкI хэбзэ дэхэ куэд хэлъщ адыгэм. Ауэ нобэм илъэсищэ ипэ зэрекIуэкIам хуэдэу цIыху гъэлъэпIэныр гугъудыдэщ. Лъэхъаным екIу икIи адыгагъэм екIу зы хэбзаФэкIэ Iуэхур егъэкIуэкIын хуейщ.
Дунейр лэжьэнрэ пщIэнтэнымрэ теухуащ нобэм. Улэжьыгъэр къыщыбгъэнам дей уи лэжьыгъэр хыощIыр. Хэкум зы цIыхум урихьэщIэмэ и Iуэхуу дэлъыу хъуар къыщенэри уэ уигъэФIэн щхьэ иIэ къихь ещIэр. Ауэ мыр лъэхъаным екIукъым. Пэжым ухуем цIыхуи дыгъэлъэпIэнущ абы щIыхьи хутщIынущ ауэ дыщIэм дыхигъэщIын хуейкъым абы дыхигъэхъуэн хуейщ.
Хэкум зы хабзэщIэм унаФэ тещIыхьын хуейщ. ЦIыхухэм я лэжыгъэ лъэхъаным унаФэ тещIыхьын хуейщ. Зы цыхум хьэщIэ ущыхуэхъуам де абы и Iуэху къыщимгъэнэн хуей сыхьэтхэр лъэпкъ унаФэкIэ утыку къилъхьэн хуейщ. А хаха сыхьэтхэм зы цIыху мыхьэулеуэ я Iуэху IэнатIэм пэрымытыныр гъэемыкIун хуейщ. ХЬэщIэми мыбы щIыхь хуищIын хуейщ. ХЬэщIапIэри зыгъэпсэху лъэхъанхэм хуэгъэзэн хуейщ.
Дэ хэхэсхэм мыр куэдыу ФIыуэ къыдгуроIуэр. Езыр хьэулейуэ ибысымым иIуэху къригъэгъанэу абы ипсоугъэм, и унагъуэм и зэран куэд щекIа лъэхъан куэд блэдгъэкIащ. Адыгъэ жызыIэ бысым куэдым адыгагъэмрэ гъащIэ екIуэкIыкIэмрэ яхузтемгъэхуэу куэд яшэкIащ. Куэдри мы зэтемыхуэм къыбгъэдэкIыу адыгэм зыщагъэуащ. Ныджы нахъыбэм хабзэ дызэрхуэхъуар аращи зы цIыху и Iуэху къебгъэгъэнэныр къмыкIущ. Абы ипсоукIэм, иунагъуэм уи зэран ебгъэкIыныр емыкIущ.
ПэмыщIуи зы цIыху хэкум щагъэхьэщIэкIэ абы Iэнэ щыхуагъувкIэ темылъ щыIэкъым, Iэнэм хуэныкъуэ щыIэкъым. Псоми куэд къэлэжьыу псори лэжьыгъэкIэ зэхуэдэтэмэ мыбы Iэй хэлътэкъым. Ауэ унэгъуэ куэдым мыр экономикакIэ хьэлъэ къазэрщыхъур, икIи хабзэм зэрФIэмкIыФхэри нахуэщ. Адыгэм зыпсалъэ иIэщ”шыгъу пIастэ зэдэшхын жоуэ”. Аращи цIыху бгъэхьэщIэм пIэстэ шыпсщ дэпшхынур. Мыбы къикIыр аращи пщIэнтIэпскIэ къэблэжьау уи унэм щIэлъыр зэдэпшхын хуейщ угуФIэурэ. Аращи ныбэм нэсым нэхрэ гум къипсыр нэхъ IэФIщ. Бысымым иунагъуэм хуищIэФыныр хэзгъэщIым нахърэ унэм щIэлъ зы джэдыкIэр гуФIэу зэдэшхыныр нэхъ дахэщ.
Ещанэуи къалэм зы гуэрэм дей IэнэщIу уIухьэныр ягъэемыкIур. Мыбы къихьыр аращи цIыхухэр зэкIэлъымкIуэжыФ ещIыр мыбы. КЪалэм упсоуныр гугъущ. ИкIи мы хабзэр лъапIэщи псоми яхузэФIэкIкъым. Хэхэсым уиз унэгъу, уизныбжьэгъу плъагъун щхьэ уиIэр изу умыкIуэми емыкIукъым. Пэмыщуи уиз ныбжьэгъу уигу къакIамэ абы илэжьапIэм ущыкIуам дей икIи зыри хуэхь хабзэкъым икIи умгъэкIыхьыу зы шей уеФэу укъежьэжыныр хабзэщ.
Хэкуми хэхэсми зым зым зэтлъытэурэ тхэлъ хабзэр зэтхьэлIэн хуейщ. ТIанэ лиэхъаным екIу, лъэпкъыр дахэм хуэсхьын хэбзэщIэхэр дунейм къытегъэхъуэн хуейщ. Куэд диФэ дэкIами адыгэ псоми етхьакIа гъащIэхэм куэд дигъащIащи ди щIэныгъэмкIэ лъэпкъыр дыгъэкIуэтэн хуейщ.
Маргъуш Вэзир Саврум
25.08.14
20:21

ХЭКУМ ЩЫЗЭГЪЭКIУЭКIЫН ХУЕЙ ХАБЗЭХЭР 1

ХЭКУМ ЩЫЗЭГЪЭКIУЭКIЫН ХУЕЙ ХАБЗЭХЭР 1
Хэкум хабзэ дахэхэр яхэлъщ цIыхум дэIэпыкъуным теухуауэ. Мыхм зыри зы щIалэм къыщишэкэ абы и лъэпкъым зэрзэхуэсыу зы унэ хуащIынращ. Уеплъмэ мыр хабзэ дахэщ ауэ ныджы дыщыпсо лъэхъаным екIуу тIэкIу зэгъэкIуэкIын хуейщ.
Адыгэм нобэ нэхъ дызхуэныкъуэр лэжьагъэ Iэнатэ диIэу дигъащIэр ахъшэ тхурикъу къэдлэжьыурэ етхьачынращ. Лъэпкъым нобэ къэс къынигъэса хэбзэ дахэхэр нобэм цIыхум зэрыщхьэпэным хуэдэу зэгъэкIуэкIын хуейщ. Нобэ къэбэрдейми, адыгейми, шэрджэсыми дызхуэныкъуэр экономикакIэ дыхэхъуэу лъэщ дыхъуныращ.
Пэжщ зы цIыхум къыщишэкIэ абы и хьэгъуэлIыгъуэр дэIэтыныр, абы унэ хузэтеухуэныр ФIыуэ зыгуэрэщ. Ауэ щIалэм къыхуэшэу гъэтIыса нэужь Iуэхур зэФIэкIкъым. А цIыхур Iуэху IэнатIэ хуэныкъуэщ, иунагъуэр и гъашхэн хуейщ.
ЩIалэ къэзышэм дэIэпыкъун хабзэр мыпхуэдэу зэтхъуэкIмэ нэхъыФIкъэ! ЗыщIэсыну унэр хуедывгъэгъэщI ауэ лъэхъан екIуэкIым зэриIэту зыхуэныкъуэн хуэдиз пэш иIэу едывгъэгъащI. Унэ пэшиплIыр хэт зыхуримкъунур? ТIанэ а шIалэм унэшхуэ иригъэщIынущ жоуэ хухэтлъхьэ ахшэмкIэ лъэпкъ унаФэ хэлъыу шIалэм хузэФIэкIын зы Iуэху IэнатIэ хузэIудывгъэх. Мыпхуэдэу тщIэмэ а щIалэм унэшхуэ тщIынурэ ди лъэпкъым и цIэр ипэ идгъэщынущ жоуэ щIым щIэттIэу щыт ахшэмкIэ икIи и лъэпкъыр зыгъэкIуэтэн икIи адыгэ лъэпкъ псоми щхьэпэн ахшэ нахъыбэ куэд къилэжьынущ. ТIанэ мы щIэлэ гъуалэр лоби зэхэхъухьынурэ хэкури лъэпкъри ягъэкIуатэу щIадзэнущ. Абы щхьэ щIалэм дэIэпыкъун хабзэр щIалэми лъэпкъми зэр щхьэпэным хуэдэу зэгъэкIуэкIын хуейщ. Унэ щIыным хэкум псоми зы унаФэ къэщтэу зы стандарт къыхуэхьын хуейщ, унэ пэшиплI-пэшитху ФIэкIыныр зыгъэемыкIуу. ТIанэ щIалэм Iуэху IэнатIэкIэ дэIэпыкъуныр ипэ игъэщын хуэйщ. МыбыкIэ зым зым ипэ ищын щхьэ хущIэкъун хуейщ.
Дунейр ахъшэкIэ йокIуэкIыр нобэм. ПэмыщIхэм я ахшэр хагъахъуэхъу дэ щIым щIыдотIэр. Хабзэ дахэ диIэхэщ. Хабзэр дызгъэлъэщынкIэ зэтхъуэкIын хуейщ. Хэкум хэт сепсэлъами мы гупщысэр къыздиубыдыу сылъэгъуащ. ЩIэлэ гъуалэми, ди нахъыжьхэми, къэзышагъэщIэхэми, къалэдэсхэми, къуэжэдэсхэми я гупщысэр мы Iуэхур зэржысIамкIэ зэрзэхъуэкIын хуей гупщысэм къытохьэхэр. КЪэдлэжыр къыщIэдлэжьыр икIи нобэм иригуФIэн икIи пщэдейр ди шщIэблэм дахэкIэ хузэхэлъхьэн щхьэщ. Уэ маржэ дихэкурысхэ зып дахэкIэ ежьэмэ адрехэри къыФкIэлъыкIуэнущи иIэ зыр дипэ Фищи мы хабзэ дызгъэкIуэтэнур евгъажьэ.
ДЭ ДИЕКIУЭКIЫКIЭМ ДИ ДУНЕЙР ЗЭСХЪУЭКIЫФЫН КЪАРУМ ГУ ЛЪЫТТЭМЭ ДИ ДУНЕЙР ФIКIЭ ЗЭТХЪУЭКIЫФЫНУЩ.
Маргъущ везир саврум
24.08.2014
17:50